Kajaktochten in Zweden: plannen, inpakken en het allemansrätten
Een lange kust met unieke scheren
Zweden heeft geluk. Het land heeft een heel lange kust in het zuiden, oosten en westen: van Svinesund aan de Noorse grens tot Haparanda aan de Finse grens is die ongeveer 2.500 km lang – en vele malen langer als je elke baai en landtong meetelt. Langs deze kust liggen enkele van de grootste en mooiste scherengebieden ter wereld. Op delen van de scheren van Stockholm en Göteborg na zijn grote gebieden onbebouwd en toegankelijk voor bezoekers. Vermijd je juli, dan reis je verrassend ongestoord – en per kajak kun je in principe elk deel van de kust en de scheren bereiken.
De kajak – een uitstekend vervoermiddel
De kajak komt oorspronkelijk uit Groenland, waar jagers hem al in de vikingtijd, in de 11e eeuw, gebruikten en waar hij tot in de moderne tijd van levensbelang was. De eerste gedocumenteerde Zweedse kajak werd in 1882 gebouwd door Carl Smith, en kanovaren heeft in Zweden een lange traditie, niet in de laatste plaats dankzij veel internationale wedstrijdsuccessen. Na verloop van tijd is de belangstelling breder geworden en heeft toerpeddelen steeds meer liefhebbers gekregen. Toerpeddelen betekent reizen per kajak – of per kano op rustig water – voor de natuurbeleving, als korte dagtocht of als meerdaagse tocht met nachten in de tent. Het Zweedse allemansrätten (het recht van vrije toegang) geeft je veel vrijheid langs de kust, maar vraagt ook van iedere bezoeker dat vertrouwen niet te misbruiken.
Plan je tocht
Plan je tocht vooraf. Neem je je eigen kajak mee? Een opblaasbare kajak neem je makkelijk mee in de auto, trein of op de veerboot, terwijl een zeekajak met grote luiken de meeste bagage kwijt kan. Kom je niet terug bij je vertrekpunt, regel dan vervoer terug. En check de weersverwachting voor de hele periode – het weer, en vooral de wind, bepaalt of de tocht slaagt of zelfs maar mogelijk is.
Goede tips voor een weekendtocht
Ken je kajak. Je moet je veilig en comfortabel voelen in de kajak die je gebruikt. Ben je onervaren, kies dan een kajak die gemaakt is voor stabiliteit.
Zit goed voordat je vertrekt. Zitje en rugsteun zijn op het water lastig te verstellen, dus stel rugsteun en roer aan land af. Slapende voeten zijn soms te verhelpen met een zitkussen, gevoelloze vingers door ze tijdens het peddelen regelmatig te strekken.
Neem kaart en kompas mee. Zorg dat jij – of iemand in de groep – een kaart van het gebied heeft, en liefst ook een kompas dat je kunt gebruiken. Houd steeds bij waar je bent op de kaart. Lees onze gids over navigatie voor kajakkers.
De juiste kleding en genoeg water. De kleren waarin je peddelt worden altijd nat, dus pak droge kleren in en kleed je om als je aan land gaat. Een winddicht jack en een zonnehoed met rand zijn belangrijk. Neem genoeg drinkwater mee – in de scheren is het vaak schaars – en drink regelmatig. Bekijk onze paklijst voor de kajaktocht.
Kies een koepeltent. Een vrijstaande koepeltent heeft geen haringen nodig en werkt dus op rots. Leg zware spullen erin of zet hem vast met lijnen, zodat hij niet wegwaait als er niemand in zit.
Vermijd vaargeulen. Vermijd in het vaarseizoen gemarkeerde vaargeulen zoveel mogelijk – het verkeer kan druk zijn en kajaks zijn moeilijk te zien. Moet je een vaargeul volgen, blijf er dan net buiten.
Pak slim in. Toerkajaks zijn gemaakt om beladen te worden: de lading verlaagt het zwaartepunt, waardoor de kajak stabieler is en rustiger door het water gaat. Pak wat je 's avonds als laatste nodig hebt het diepst in, en wat je overdag nodig hebt binnen handbereik. Water, regenkleding, muts en snacks horen in de kuip. Op het achterdek kun je een extra drybag met droge kleren, een reservepeddel en reddingsuitrusting zoals een pomp en een peddelfloat meenemen, alles stevig vast aan de deklijnen. Maar grote spullen op het dek maken het lastiger om na omslaan weer in te stappen en vangen wind en golven.
Gebruik een peddelleash. Met een peddelleash tussen peddel en kajak trek je de peddel gewoon terug als je hem laat vallen. Zonder peddel zit je flink in de problemen.
Lus naar buiten. De trekstrop van je spatzeil moet naar buiten wijzen, zodat je hem makkelijk pakt als je omslaat.
Met een koepeltent kampeer je makkelijk op een gladde rots vlak aan het water.
Het allemansrätten en verantwoordelijkheid in de natuur
Het Zweedse allemansrätten geeft je toegang tot bijna alle Zweedse wateren. Je mag aan land gaan, rusten, zwemmen en een nacht kamperen, zolang je niets verstoort of vernielt. Die vrijheid vraagt verantwoordelijkheid, respect en gezond verstand: niet verstoren, niet vernielen.
Respecteer de vogels. Let op het gedrag van vogels en rust of kampeer niet dicht bij hun nesten. Vogelreservaten zijn in bepaalde perioden beschermd; dan is aan land gaan – en soms zelfs te dichtbij komen – verboden. De kleur van de borden laat zien welke regels gelden, en de perioden verschillen per plek.
Check de regels in natuurreservaten. In sommige natuurreservaten is het allemansrätten beperkt, terwijl andere juist bedoeld zijn voor recreatie en overnachten toestaan. De regels staan op borden, en meer informatie vind je op de website van het betreffende provinciebestuur (länsstyrelsen). In natuurreservaten mag je meestal twee nachten kamperen, tenzij anders aangegeven.
Kampeer met respect. Meestal mag je een nacht kamperen, zolang je omwonenden niet stoort en de grond niet beschadigt. Staan er huizen in de buurt, vraag dan eerst toestemming – zeker met een groep.
Toilet en afval. Gebruik toiletten waar die er zijn; graaf anders een gat en dek het goed af. Neem al je afval mee – niemand mag kunnen zien dat je er geweest bent. Zet nooit zakken naast een volle afvalbak; dieren verspreiden de inhoud.
Vuur. In de zomer geldt vaak een stookverbod; anders mag je met de grootste voorzichtigheid een vuur maken. Kleine kampeerbranders zijn altijd toegestaan. Doof een vuur volledig en stook nooit direct op kale rots, die kan barsten.
Aan land. Steek bij het dragen van je kajak geen privétuinen of kwetsbare grond over.
Vissen. Vissen met hengel en handlijn is langs de Zweedse Oostzeekust meestal vrij.
